از کیوی چه میدانید

» از کیوی چه میدانید ؟

در فرهنگ آریان پور، در باره معنی لغت - کیوی چنین آمده است:«مرغی که قادر به پرواز نیست و در زلاندنو زیست می کند.»

 

پوشش ظاهری این پرنده جنگلی بی شباهت به پوست میوه کیوی نیست و شاید به همین دلیل این میوه چنین نامی گرفته است. جالب اینکه در اولین محموله صادراتی زلاندنو (بزرگترین صادرکننده این میوه) طرح همان پرنده جنگلی روی بسته بندیها چاپ شد و به مرور، این طرح به عنوان سمبل بین المللی این میوه شناخته شد.

 

کاشف کیوی «رابرت فرتون» است. این انگلیسی در سال 847 میلادی ـ 226ش در سفری مطالعاتی به کشور چین آن را کشف کرد. در سال 1903م ـ 1282ش اولین پایه های این نهال به کمیسیون باغ ملی نمونه پاریس ارسال شد. در سال 1906م ـ 1285ش بذرهای این گیاه به زلاندنو برده شد و در سطح وسیعی زیر کشت رفت. محصول کیوی همین کشور در سال 1940م ـ 1319ش وارد بازار مصرف جهانی شد. در ایران حدود 30 سال است که کیوی شناخته شده است.

 

کیوی دارای ساقه های خزنده با برگهایی به شکل قلب و از خانواده Actinidace می باشد. این جنس دارای گونه های مختلف است که فقط سه گونه آن دارای میوه های قابل مصرف است.

 

اما مهمترین و بهترین گونه ای که دارای ارزش اقتصادی و کشاورزی است همان نوع اول را، یعنی Actinidie chinesis باید دانست.

 

میوه کیوی به شکل استوانه ای و انگوری شکل است که در انتها مدور شده و اندازه آن حدود 4 تا 6 سانتی متر و قطر آن 5/3 سانتی متر است. وزن هر عدد کیوی بین 40 تا 120 گرم متغیر است. گوشت میوه کیوی به رنگ سبز زمردی به اصطلاح چشم نواز و اشتهاآور است. در محور میوه کیوی مغز آن قرار گرفته و دور مغز آن دو ردیف دایره مانند و هم محور بذر کیوی قرار دارد. دور بذرها اصل میوه کیوی است که روی آن را پوست قهوه ای رنگ می پوشاند.

 

نهال کیوی احتیاج به رطوبت زیاد و آب فراوان دارد، نسبت به سرمای زمستان حساس است. عموما در مقابل کوران هوا لطمه می بیند، مگر آن دسته که کهنسال باشند. سرشاخه ها و جوانه های بهاری کیوی که خیلی سریع رشد می کنند، بسیار ترد و شکننده هستند. نهال کیوی در مناطقی خوب رشد می کند که میزان باران سالیانه آن در فصل رشد اواخر بهار تا اواخر تابستان کمتر از 150 سانتی متر نباشد، حوالی دریای خزر این شرایط را دارد، برای رشد کافی و بازدهی کیوی ماهانه 50 ساعت نور آفتاب لازم است. تأثیر نور مستقیم خورشید در پرورش کیوی بیش از گرماست.

 

» خرید و نگهداری

انواعی را انتخاب کنید که خیلی سفت و خیلی نرم نباشند. این میوه ظریف به هنگام رسیدن، مقداری گاز اتیلن متصاعد می کند، بنابراین میوه را به دقت و به آرامی باید چید، زیرا هر گونه ضربه ای موجب تخمیر اتیلن می شود و میوه را زودتر از موعد نرم و مچاله می کند. به هیچ وجه نباید انبار کیوی با سایر میوه ها در یک جا قرار گیرد، مخصوصا با سیب و گلابی که گاز اتیلن متصاعد شده آنها بیش از دیگر میوه هاست.

 

» طبخ و مصرف

علاوه بر استفاده تازه از کیوی، از آن می توان در تهیه مربا، شربت، انواع سالادهای میوه و دسرها و همچنین برای تهیه کباب به عنوان تردکننده گوشت استفاده نمود.

 

» ارزش غذایی کیوی

83 درصد وزن آن را آب تشکیل می دهد. برخی از انواع کیوی هایوارد (بهترین نوع کیوی) دارای تا 2/1 درصد پروتئین است. به طور متوسط 8 تا 15 درصد وزن میوه را کربوهیدرات تشکیل می دهد، قند اصلی این میوه گلوکز و فروکتوز است که به ترتیب 2 تا 6 درصد و 5/1 تا 8 درصد وزن میوه را تشکیل می دهد و مقدار کمی (حدود 2 درصد) نیز ساکارز دارد. این قندها عموما در طول رسیدن میوه تشکیل می شود. دیگر ارزشهای تغذیه ای در میوه رسیده عبارتند از:

17% تا 98% پکتین، 56% اسید گالاکتورونیک، تانن 95%.

 

پکتین موجود در کیوی به جهت ترکیب با صفرا، مانع جذب کلسترول و سبب افزایش دفع آن می گردد، بنابراین به کاهش کلسترول خون کمک می کند.

 

به طور کلی فیبر محلول که بخش مهمی از فیبر غذایی کیوی را تشکیل می دهد، علاوه بر کمک به کاهش کلسترول در تنظیم حرکات دستگاه گوارش و ممانعت از یبوست، به تنظیم قند خون کمک می کند، لذا افراد مبتلا به دیابت در مقادیر کنترل شده و تحت نظر متخصص تغذیه قادر به مصرف این میوه خواهند بود.

 

یکی از آنزیمهای تجزیه کننده در کیوی «آکتینیدین» نام دارد و به همین علت آن را با گوشت آغشته می کنند تا نرم و ترد شود. شکل کار به این صورت است که برشهایی از کیوی را به صورت پودر در می آورند و روی سطح گوشتی که ضخامت کمی دارد، می ریزند تا گوشت خوب ترد شده و قابل هضم تر گردد.

 

از این خاصیت می توان برای طبخ غذاهای گوشتی جهت سالمندان استفاده نمود. چرا که یکی از دلایل عدم مصرف گوشت در این گروه سنی آسیب پذیر، عدم توانایی جویدن تکه های گوشت و ابتلا به سوء هاضمه می باشد.

 

خصوصیت دیگر این میوه، زیبایی ظاهر آن است که از این خاصیت می توان برای تزیین غذای کودکانی که از مصرف غذا امتناع می کنند استفاده نمود و غذا را برای کودک جالب و جذاب نمود.

 

کیوی دارای محتوای بالایی از پتاسیم، منیزیوم و کلسیم است، لذا یک منبع غذایی سرشار از مواد معدنی ضد فشارخون بالا می باشد. به افراد دچار پرفشاری خون توصیه به مصرف روزانه کیوی می شود چرا که در عین حال محتوای سدیم پایینی دارد.

 

دارا بودن کلسیم، فسفر، کلر، مس و منیزیوم، کیوی را یکی از میوه های مطرح جهت جلوگیری از ابتلا به پوکی استخوان می سازد.

 

آهن موجود در این میوه از نوع غیر هِم می باشد و بنابراین جذب پایینی دارد ولی دارای مقادیر بالایی ویتامین C است، لذا اگر همراه با منابع آهن هِم (مثل گوشت قرمز، مرغ و ماهی) مصرف شود، به علت ایجاد محیط اسیدی سبب افزایش جذب آهن این مواد غذایی می شود.

 

لازم به توضیح است که لیموترش، پرتقال و لیموشیرین به ترتیب 53، 50 و 48 میلی گرم درصد ویتامین C دارند و به نسبت کیوی این مقدار بسیار ناچیز است. بنابراین کیوی یکی از میوه های سرشار از ویتامین C محسوب می گردد.

 

» نقش کیوی در پیشگیری از سکته مغزی

 

گرچه هنوز در مورد تأثیر خاص رژیم غذایی بر شیوع سکته، شواهد محکمی در دست نیست ولی بسیاری از پزشکان معتقدند که رژیم درمانی سبب کاهش فشارخون شده و در نتیجه سبب کاهش خطر بروز سکته مغزی می شود. در حضور مواد سرطانزا (رادیکالهای آزاد) رگهای مغزی سریعتر دچار ضایعه می شوند، بنابراین افزایش دریافت روزانه مواد مغذی آنتی اکسیدان (مثل ویتامینهای A و C) به مبارزه علیه خطر این مواد کمک می کند. کیوی نیز در کنار سایر میوه ها و همچنین سبزیجات، غنی از ویتامینهای آنتی اکسیدان، پتاسیم و ترکیبات گیاهی مفید دیگر بوده و در مجموع مصرف 5 واحد میوه (از جمله کیوی) در روز توصیه می شود. تحقیقات در کشور انگلستان نشان داده است که دریافت بالای انواع میوه ها و سبزیجات با شیوع پایین سکته مغزی ارتباط دارد. مطالعه ای نیز در بلژیک حاکی از این است که بیماران دارای سطوح بالای ویتامین A در خون که ناشی از مصرف میوه و سبزیجات سرشار از پیش ساز ویتامین A (بتاکاروتن) بوده است، پس از بروز سکته سریعتر بهبود یافته اند.

 

» فهرست منابع:

1_ U`sell A: Healing Foods. 1st ed. london, Dorling Kindersley, 2000.

2ـ گیو، زهرا، بهکام، اسفند 1370، شماره هفدهم، سال دوم، صص 19 ـ 12.