شاه سفید کوه ( کوه بلور) رامسر

شاه سفید کوه ( کوه بلور) رامسر

مقدمه:
واکاوی نام‌واژه کوه بلور (شاه سفيد کوه) و نقش عوامل جغرافيای طبيعی و زمين‌شناسی در شکل‌گيری اين نام‌واژه، هدف اصلی نگارش اين مقاله می‌باشد و در کنار آن سعی شده تا يکی از قله‌ها و مناطق بکر و ديدنی غرب مازندران (رامسر-تنکابن) در حد توان به خوانندگان معرفی گردد.

موقعیت:
کوه بلور با ارتفاع 3431 متر در انتهای دره رودخانه پل‌رود (دره اشکور) که به جؤر اشکور (جؤر ولايت) معروف است قرار گرفته که از نظر تقسيمات اداری-سياسی جزء شهرستان رامسر می‌باشد. اين کوه، که کوهی مرزی ميان رامسر و تنکابن می‌باشد، در مرز دو حوضه‌ی رودخانه‌ی لاکتراشان از زيرحوضه‌های رودخانه‌ی چالِکرودِ رامسر و سرشاخه‌های حوضه‌ی رودخانه‌ی پُل‌رود [پولؤرود] واقع شده است. و آخرين روستای دره‌ی اشکور که در پای اين کوه آرميده روستای ميج و در دره چالکرودِ رامسر، روستای ييلاقی لاکتراشان می‌باشد. لازم به ذکر است که شاه سفيدکوه به وسيله‌ی کوه‌های اِرِسوج، لاکِرِه، تَنوره کَش، ميان دشت، پيلارتبار، ناشمين و اِريِه احاطه شده است.

وجه تسميه
در منطقه‌ی اشکورات، جنت رودبار(جن ده رودبار) و دوهزار، اين کوه به کوه بلور (شاه سفيدکوه) خوانده می‌شود که از نقاط مختلفی قابل رويت است.
اما دليل اين نام‌گذاری چيست؟
دليل اطلاق اين اسم به کوه، رنگ بسيار روشن آن می‌باشد که به راحتی از نواحی اطراف هم‌چون کوه‌های خشه‌چال، بُزابُن، پلهم دشت و روستاهای ميج و لاکتراشان به شکل خاص و زيبايی نمايان می‌باشد. به طوری که حتا توجه هر ناظرِ ناآشنايی را در ميان قله‌ها و کوه‌های اطراف به خود جلب می‌کند.
برای تبيين علمی و چگونگی تأثير عامل جغرافيای طبيعی در اين نام‌واژه، لازم است توضيحات مختصری در رابطه با زمين‌شناسی منطقه ارائه گردد. کوه بلور (شاه سفيدکوه) از نظر ساختمان زمين‌شناسی و اشکال ريخت‌شناسی، يک ناوديس برگشته (معلق) می‌باشد. همان‌طور که می‌دانيم طاقديس‌ها و ناوديس‌ها حاصل چين‌خوردگی می‌باشند. در چين‌خوردگی، اصولاً کوه‌ها منطبق بر طاقديس و دره‌ها منطبق بر ناوديس هستند. در سری‌های رسوبی با تناوب سنگ‌های سخت و سست فرسايشی، اشکال معکوسی به وجود می‌آورد که مغاير شکل اوليه‌ی ساختمانی آن‌ها می‌باشد.
ناو معلق ناهمواری معکوسی است که در محل ناوديس و منطبق بر سنگ مقاوم و به دنبال عميق شدن محل ميان طاق‌ها در طاقديس‌های مجاورآن به وجود می‌آيد. به دليل برافراشتگی حاشيه‌ی ناوديس در طبقه‌ی سخت، اغلب شکل آن شبيه کف قايق است (محمودی،1379). به عبارت ساده، يعنی به جای اين‌که ناوديس در دره با ارتفاع پايين‌تر باشد در ارتفاع بالاتر نسبت به زمين‌های اطراف قرار می‌گيرد. اين ناوديس (کوه بلور) به وسيله‌ی چند گسل به صورت بريده بريده شده درآمده و همين گسل‌ها باعث بالا آمدن اين ناوديس و تشکيل کوه بلور شده‌اند. جنس سازندها و سنگ‌های تشکيل دهنده‌ی اين کوه از سنگ آهک و آهک گلی، خوب لايه‌بندی شده با رنگ خاکستری روشن است که متعلق به دوره‌ی زمين‌شناسی کرتاسه بالايی می‌باشد. و جنس زمين‌های اطراف و بدنه اين کوه از سازندها و سنگ‌های گدازه‌ای و آذرآواری خاکستری تيره تا سياه‌رنگ مربوط به دوره‌ی کرتاسه‌ی پايينی و بالايی است.
باتوجه به فرسايش سازندها و سنگ‌های کوه بلور در طول زمان و قرار گرفتن آن تحت تأثير شرايط اقليم کوهستان سرد و کم باران و صخره‌ای بودن (خاک کم) و کمبود آب به علت آهکی بودن کوه (چشمه‌ها در ارتفاع پايين‌تر ظاهر می‌شوند) و ارتفاع (شيب زياد آن)، پوشش گياهی اندکی در دامنه‌ها و يال‌های کوه بلور مشاهده می‌شود. کمبود پوشش گياهی، عدم تشکيل و تکامل خاک و در معرض فرسايش فيزيکی بودن سنگ‌های تشکيل‌دهنده، باعث عريان بودن چهره‌ی قله‌ی اين کوه شده است. اين عامل به همراه دو عامل مهم ديگر:
الف: رنگ سازندها و سنگ‌های کوه که آهک با رنگ خاکستری روشن، که در اثر فرسايش لايه‌های سطحی به صورت کِرِم رنگ هم مشاهده می‌شود.
ب: و جنس زمين‌های اطراف بدنه‌ی کوه که از سنگ‌های آذرينِ تيره تا سياه رنگ می‌باشد، موجب شده اين قله با رنگ روشن در پس‌زمينه‌ای از سنگ‌های تيره و سياه رنگ به شکلی متمايز با چشم‌انداز سفيدگون به ويژه در بعضی از ساعات روز درآید. به علت همين رنگ روشن متمايز، مردم بومی به آن بلور يا سفيدکوه (اسپه کو) می‌گويند و به احتمال زياد بعد از دفن شخص مورد احترامی بر بالای قله، به آن شاه سفيدکوه می گويند. بايد توجه داشته باشيم که در زبان گيلکی به چيزهای روشن بلور می‌گويند. حتا نام برخی از دختران با پوست و چهره‌ی روشن را بلور می‌گذارند(همچون کاس برای افراد چشم سبزو آبی).

توضيح تصوير: تفاوت سازند های زمین شناسی کوه بلور و زمین های اطراف (پیکانها و نقطه چین ها مرز تقریبی بین دو سازند را نشان می دهد.

شاه سفيدکوه
در بالای قله‌ی کوه بلور، ضريح آهنی سبز رنگی خودنمايي می‌کند. اين ضريح که در بلندترين نقطه‌ی ارتفاعی قرار گرفته، بدون هيچ گونه بنا و حتی نام و نشانی می‌باشد. نگارنده در پرس‌وجوی ميدانی و در جستجوی کتابخانه‌ای، اثری از نام و اطلاعاتی از شخص مدفون و تاريخ زندگی او نيافت. در کنار ضريح و در فاصله‌ی چند متری، مسجدی داروجين وجود دارد که به عنوان پناه‌گاهی برای کوهنوردان و زائران نيز مورد استفاده قرار می‌گيرد.

توضيح تصوير: کوه بلور و شاه سفید کوه (دو نقطه‌ی سیاه روی قله‌ی بقعه و مسجد می‌باشند)

«اين بقعه، مورد احترام مردم مناطق اشکور، لاکتراشان، دوهزار و. . . می‌باشد. اين امام‌زاده که به شاه سفيد کوه مشهور است، در نظر معتقدان شفادهنده‌ی بيماری و از بين برنده‌ی نازايی زنان و دارای معجزات ديگر است. از اين رو آنان که خواسته و حاجتی دارند، نذر می‌کنند که گوسفند يا گاو‌نری و اگر توانش را ندارند چيزهای کم‌بهاتر در راه شاه سفيد کوه قربانی می‌کنند. و پس از برآورده شدن نيازشان، گوسفند يا گاو را به همان‌جا برده قربانی می‌کنند. و يا معادل آن را به بيماران می‌پردازند. رسم ديگر جاری در اين امام‌زاده چيدن کل يا نهادن سنگ‌ها روی هم است. بدين معنی که شخص نذرکننده پس از رسيدن به مطلوب، به شاه سفيدکوه آمده و چند سنگ را بر روی هم قرار می‌دهد.» (مشايخی،1380) البته نگارنده روايتی ديگر را نيز در رابطه با همين چيدن سنگ که توسط راهنمای محلی ما انجام شد، مشاهده نمود: اين‌که زائران برای نزديکان و آشنايان و کسانی که دوست‌شان دارند، به وسيله‌ی چيدن چند سنگ برروی هم، خانه برای دنيای آخرت که به آن خانه‌ی آخرت می‌گويند، می‌سازند.

«گفته می‌شود که بنای اين بقعه حدود هشتصد سال است که ساخته شده و مردم در روزهای جمعه و به ويژه عيد قربان برای زيارت در آن‌جا جمع می‌شوند و گاو و گوسفند قربانی می‌کنند» (يگانه چاکلی،1381). از جاذبه‌های اين محل‌، تماشای مناظر بکر و موقعيت جغرافیایی ويژه اين کوه می‌باشد. در سمت شمال دره رودخانه لاکتراشان و جنگل‌های انبوه و کرانه‌های دريای کاسپين و در دامنه‌ی جنوبی، دره پُل‌رود (پولؤرود) و مناظر بسيار زيبایی به ويژه در مواقع مه‌گرفتگی نمايان می‌سازد. در سمت شمال غربی، قله‌های بُزابُن، سماموس در جنوب شرقی و در جنوب، پهلم دشت و خَشه‌چال در شمال، کوه‌های تنوره کش، لاکره و... مشاهده می‌شود. چشمه «شادخومبار» در پايين بقعه و درياچه‌ای معروف به درياچه‌ی بلور و تونل بزرگی در حدود يکصد متری شمال غربی بقعه، از مناطق بسيار معروف و تاريخی قله‌ی شاه سفيدکوه به شمار می روند» (يگانه چاکلی،1381_با اصلاحات).

توضيح تصوير: بالا سمت راست بقعه شاه سفیدکوه، مسجد، و در انتها کوهی که بر آن علامت + است بزابن و × سماموس بالا چپ، لاکره، تنوره کش. پائین راست کوه خشه چال و پائین چپ ارسوج.

راه‌های دسترسی به شاه سفيدکوه:
برای رسيدن به کوه بلور (شاه سفيدکوه) از چندين راه می‌توان استفاده کرد که البته راه اول به علت بيش‌ترين مسير ماشين‌رو و به همين علت کم‌ترين ميزان کوهنوردی و پياده‌روی، بهترين و راحت‌ترين راه می‌باشد.
1- کلاچای
کلاچای، رحيم آباد، جاده اشکور(سفيدآب)، گرمابدشت، دوراهی زياز (و انتخاب مسير سمت چپ به طرف تونل زياز)، کاکرود، بارگاه دشت، آسمان رود، لات محله، درگاه، سنگ سر رود، پرندان، دوراهی و انتخاب مسير خاکی واقع در سمت چپ، دوگل، محمودلات، کِت، تُمل، نِداک، کِلايه اشکور، دوراهی لج و ميج و انتخاب راه سمت چپ، روستای ميج و ازآنجا راه مال‌رو تا شاه سفيدکوه.
2- رامسر
راه رامسر، تنکابن، جاده هريس (چالکرود)، گانگسر، پيازکش، جارجيلو، دالاخانی، ليماک ده، ايژگی، اِکراسر، جنت رودبار(جن ده رودبار)، ميشاروک، جيرحيات، چورته، سورمشک، آرمو، پلهم جان، لاکتراشان، شاه سفيدکوه.
3- راه‌های تنکابن- راه های تنکابن
(راه های تنکابن که به شاه سفيدکوه منتهی می شونداقتباس از کتاب ارزشمند «نگاهی همه سويه به تنکابن» می‌باشد که در اين‌جا به طور بسيار خلاصه ارائه شده است):
3-1- راه فرعی از راه َلشتو
جاده رامسر-تنکابن، شيرود، لشتو، تودارک، گل محمد لنگه، پيشه شار، کُچه سر، سُورگُلی، عمران، بالابندحاجته، گَرمِن، جَلستان، ليجکوه، جيرکريم، جورکريم، ازارچال، هلوستان، گاوزيره کش، جَعَک، لاکتراشان، جِيرموت، کوره سر، ميان دشت، کوه بلور.
3-2- راه فرعی از چالکش
از لشتو به سمت شرق، شب خوس کول، درويش سرا، گورا، چالکش، آهک چال، لنگه دشت، دِنيوش، عرق کش، بالانبر، در اینجا به يک دو راهی که از سمت راست(غرب) بعد از عبور از محلهای مير عمران و لوزه سرا به بالانبد و ادامه راه قبل می رسد. اما در ادامه مسير به سمت چپ(شرق) به محلهای پيازپشته، گل چشمه، لاپشته، سوته سر، تاشه سرا، سياه دمرده، آغوزچال، پيرزن گورسر، رشيه آب، نارستان، هرسه نفرچال، وَلگ سَر، خش تَله و گاو زيره کش و در ادامه هم‌چون مسير قبلی به شاه سفيدکوه می‌رسد.
3-3- جاده‌ی فرعی کشکو به سيب کلايه
تنکابن، کسکو، پلطان، گرده پشته، غرب منطقه نسيه کوه، منبرسنگ،لپرپلت، شمشير بَزِه سنگ، گلزاربُن، هندرچال، قهوه‌خانه سردابی، انبارسر. از اين بخش راه به دو مسير تقسيم می شود:
3-3- الف – جاده‌ی مال‌رو کوهستانی غرب: کِنسه، ديمرون، ديگه سرا و کوه هزارچم، لاکتراشان، شاه سفيدکوه.
3-3- ب - راه جنوب: روستای سيب کلايه، دره مهی دره، انحراف به سمت شرق، آبادی پيشکوه، بندسر، سرای تابستانی راور، منطقه‌ی کوهستانی پالوکا گردن، شاه سفيدکوه.
3-4- راه تنکابن- دوهزار
تنکابن، خرم آباد، قلعه گردن، جاده دوهزار، لتاک، درازلات، چال دره، توبُن، ميان کوه، ادامه‌ی راه اصلی به سمت غرب، پس پشته، گلستان محله، برسه، شانه تراش، پايان جاده‌ی ماشين‌رو و راه مال‌رو، چشمه‌ور، گُل چال، بندبن، گردکوه، پليچه، زردسر، نرکش، دشتک سرا، راور، پالوکاگردن، شيرکوه، کُردين، کل گردن، گُچه، شاه سفيدکوه.
هر کدام از اين مسيرهای مورد اشاره به ويژه مسيرهای جنگلی-مرتعی رامسر و تنکابن تجربه‌ای فرح‌بخش تا صعود به شاه سفيدکوه را برای مسافران و زائران فراهم می‌نمايد.

تشکر و قدردانی:
از دوست عزيزم آقای رسول احمد پور که در مطالعه‌ی حاضر مرا همراهی نموده و همچنین از آقای علی گلچين دوست گرامی‌ام که با کمک‌هايش در منطقه‌ی اشکورات هميشه همراه و پشتيبان من بوده، تشکر و قدردانی می‌نمایم.

منابع :
1-مشايخی،حبيب ا... ، نگاهی همه سويه به تنکابن ، انجمن آثار و مناظر فرهنگی، تهران، 1380
2-يگانه چالکی، حسن، جغرافياي تاريخی اشکور- نگاهی گذرا به جواهردشت، تابان ، 1381
3-سازمان جغرافيايي نيروهای مسلح،1383، نقشه های توپوگرافی 1:50000 ،
هير II 6063،لاکتراشان6163 III ، رامسر IV6163،جواهرده I 6063
4-سازمان زمين شناسی ، نقشه زمين شناسی 100000 جواهرده و رامسر .
5-سازمان نقشه برداری کشور،نقشه های توپوگرافی1:2500، تمل lll NE 6063 و جواهرده I SE 6063

نیما فرید مجتهدی
nima_mojtahedi[at]yahoo.com
از نيما فريد مجتهدی در ورگ:
عکس‌های نوروزبل 1581
عکس‌های شب گيله‌وا
سماموس، ديو سپيد پای‌دربند گيلان
جؤردشت آری؛ جواهردشت نه!

منبع:http://sitra.blogfa.com/post-75.aspx